Związek pszczelarzy średzkich (1937 rok)

Wielu pszczelarzy czynnych w powiecie średzkim przed 1945 r. należało do związku założonego w 1907 r. i rozpowszechniającego wiedzę na temat pszczelarstwa i produkcji lokalnego miodu. Poniżej pocztówka wysłana przez niejakiego Moslera Theodora, nauczyciela ze szkoły katolickiej w Miękini (Nimkau) do lipskiego czasopisma pszczelarskiego (Leipziger Bienenzeitung) z prośbą o wysłanie książki administracyjnej na adres Rentscha Ernsta zamieszkałego w Wilczkowie (Wültschkau) koło Malczyc (Maltsch). Wg zachowanej księgi adresowej Rentsch był nauczycielem i organistą oraz miejscowym przedstawicielem związku pszczelarzy (Imker). Na stronie awersowej widoczna pieczątka średzkiego oddziału związku: Reichfachgruppe Imker R.D.KL. (Reichsverband Deutscher Kleintierzüchter), Kreisfachgr. Neumarkt (Środa Śląska).

 

img612img613

Reklamy
Opublikowano Dokumenty | Otagowano , , , , , , | Dodaj komentarz

700 lat lokacji Środy Śląskiej (1935 rok)

Okrągłe rocznice zawsze wzbudzają emocję. Jednak im dalej w głąb dziejów tym mniej pewnych informacji. Przez wojny, pożary i zaniedbania ginęły dokumenty. Z czasem pojawiały się również bardzo dobrze wykonane falsyfikaty mącąc historykom klarowność wywodu. W przedwojennej Środzie Śląskiej także zwracano uwagę na okrągłe rocznice nadając im rozbudowaną oprawę. Do dzisiaj po takich imprezach przetrwało kilka pamiątek. Niektóre dosyć ciekawe, jak ten niewielki kolorowy znaczek z widokiem średzkiego ratusza. I chociaż data, kiedy lokowano miasto na prawie niemieckim była dyskutowana, to przyjęto za nią uważać rok 1235 r.  Jak jednak widzimy na znaczku pojawiła się informacja, że uroczystości, które odbędą się pomiędzy 30 sierpnia a 1 września 1935 r. będą dotyczyły 700 rocznicy ustanowienia prawa średzkiego (700 Jahrfeier Neumarkter Recht), chociaż wiemy, że prawo to stosowane było już przed tą datą. Znaczek o wym. 6,3 x 4,3 cm został wydrukowany u W. Grossera działającego na obszarze miasta. Jaka była jego funkcja? Przede wszystkim pamiątkowa. Być może nalepiano je na zaproszeniach, albumach, lub innych bibelotach. Turyści mogli je naklejać na swoich walizkach, jak to było (i jest nadal!) w modzie.

Neumarkt_Feier

Opublikowano Dokumenty, Varia | Otagowano , , , | Dodaj komentarz

Wieszak z zakładu R. Kränzleina (ok. 1910 roku)

Na rynku kolekcjonerskim powszechnie występują drewniane wieszaki opatrzone nazwą sklepu, lub zakładu krawieckiego, gdzie zostały kupione razem z ubraniem. Nie ma najmniejszego problemu aby dostać taki wieszak z Wrocławia, Świebodzic, czy Świdnicy. O tym, że podobne wieszaki związane ze Środą Śląską musiały istnieć wiedziałem od dawna. Szukałem ich jednak bezskutecznie. Wiem, że dla większości średzian sprawa wydaje się błaha. Wystarczy sięgnąć do szafy na ubrania i na pewno na podobny artefakt trafi się tam z pewnością i to bez zbędnego wysiłku. Nie jeden powie: Trzeba było powiedzieć, mam taki wieszak przecież! Co z tego, skoro nie pojawiają się na rynku, nie ma ich na targowiskach ani aukcjach. Nikt nawet nie chwalił się ich zdjęciami. Więc co do ich faktycznego istnienia można było mieć wątpliwości. Zwierzyłem się mojemu koledze mimochodem, że od dawna szukam takiego właśnie przedmiotu. Niespełna tydzień późnień znalazł wieszak ze Środy Ślaskiej! Na targowisku. Wisiał na nim płaszcz i nawet nie był przeznaczony na sprzedaż (wieszak nie płaszcz). Jednak dzięki jego sile perswazji wieszak trafił w jego ręce za rozsądną sumę a potem trafił do moich rąk za sumę mniej rozsądną, ale jednak. Teraz mogę go zaprezentować:

dsc_2276dsc_2278

 

Wieszak jak widać został zaopatrzony w nazwisko właściciela sklepu (R. Kränzlein, Modewaren, Neumarkt (Schles.) i liternictwo wskazuje na to, że został wyprodukowany ok. 1910 r. lub nieco później. A gdzie mieścił się sklep Kränzleina? Jak większość ważnych sklepów w Rynku oczywiście:

neum78

Na tej pocztówce (z archiwum Edgara Güttlera) widoczny jest sklep, gdzie zakupiony został nasz przedmiot (drugi sklep od prawej w tej niskiej kamienicy). Jeśli spojrzymy do księgi adresowej Środy Śląskiej z 1940 r. to zobaczymy, że właściciel prezentowanego sklepu już prawdopodobnie nie żył, ale interes przejęli jego synowie. Kränzlein Alfred, wymieniony jako kupiec, zajmował kamienicę w Rynku pod nr 34 – czyli tę samą która widzimy na pocztówce. Można się było do niego dodzwonić pod nr 370. Natomiast jego brat (?) o imieniu Herbert, zamieszkiwał sąsiedni budynek pod nr 36. Byli sąsiadami. Oba budynki stoją do dzisiaj. W sklepie ich ojca mieści się obecnie Apteka Grodzka. Może ktoś ma jeszcze podobne wieszaki  w szafie albo kolekcji?

Opublikowano Varia | Otagowano , | Dodaj komentarz

Zabytkowa taca z Jarosławia (1927 rok)

Od Pana Bartłomieja Nowaka z miejscowości Jarosław (Jerschendorf) otrzymaliśmy zdjęcia interesującej tacy pamiątkowej, która znajduje się w jego zbiorach prywatnych. Taca została wykonana przypuszczalnie z repusowanej miedzi, srebrzonej na powierzchni. Przy dolnej krawędzi widnieje wygrawerowana inskrypcja informująca, że przedmiot został wręczony na wystawie i turnieju, który miał miejsce w Środzie Śląskiej 4 lipca 1926 r. Co ciekawe na jednym ze zdjęć opublikowanych w średzkim kalendarzu regionalnym odnajdujemy zdjęcie właściciela miejscowości (Oskar Scheibke), który trzyma w dłoniach przedmiot do złudzenia przypominający przedstawioną poniżej tacę. Zdjęcie wykonano w Środzie Śląskiej na podobnej wystawie. Być może tace takie rozdawano w formie nagród wyróżniającym się uczestnikom i wystawcom uczestniczącym w imprezie.

jerschendorf-scheibkeaaa_taca_2aaa_taca_3

Opublikowano Varia | Otagowano , , | Dodaj komentarz

Średzkie cmentarze dawniej

W powiecie średzkim istnieje nadal kilkadziesiąt cmentarzy powstałych przed 1945 r. Wiele z nich lokowanych przy kościołach służy do dzisiaj. Liczne (głównie ewangelickie), zakładane w miejscach o specjalnych walorach krajobrazowych (np. Lipnica, Miękinia) uległo dewastacji i ich granice są trudno czytelne. Obecnie stosunek mieszkańców do dawnych nekropoli zmienia się stopniowo i część z nich otoczono opieką. Wiele jednak wciąż trwa w zapomnieniu. Dzisiaj kilka widoków przedwojennych cmentarzy, które rzadko stawały się tematem pocztówkowych widoków, czy amatorskich fotografii. Tym cenniejsze są poniższe materiały.

nimkau_1

Dawny cmentarz ewangelicki w Miękini (Nimkau) z kaplicą w tle (rozebrana po 1945 r.). Zbiory własne. Pocztówka bez obiegu z ok. 1935 r. Wydawca: Ansichtskarten-Verlag Zimaß, Erfurt, Neuestr. 12

img299

Mogiła rodziny Mann. W 1942 r. pochowana została w niej Bertha Mann zmarła 16.01.1943 r. Grób znajdował się na cmentarzu ewangelickim na średzkich Bielanach (Flämischdorf). Archiwum Martina Frommera (Neumarkter Verein/Hameln).

img883

Kościół ewangelicki w Pierśnie (Pirschen-Stusa) z fragmentem przyległego cmentarza ok. 1935 r. Zbiory własne. Pocztówka bez obiegu. Wydawca: Ansichtskarten-Verlag Zimaß, Erfurt, Neuestr. 12.

img884 img885

Cmentarz ewangelicki w Lipnicy (Schadewinkel) ok. 1935 r. Wejście z kaplicą (obecnie w ruinie) oraz grobem jednego z przodków Martina Frommera (średzkiego regionalisty). Fotografia amatorska. Archiwum Martina Frommera (Neumarkter Verein/Hameln).

img886

Zbliżenie na inskrypcję znajdującą się na krzyżu w Lipnicy. Fotografia amatorska. Archiwum Martina Frommera (Neumarkter Verein/Hameln).

 

Opublikowano Fotografie, Varia | Otagowano , , , , , , , , , | Dodaj komentarz

C. R. Brieger – nieznana butelka (lata 1920-1935)

W materiale dotyczącym średzkiego piwa prezentowane były dwie butelki sygnowane nazwiskiem Briegera. Poniżej znajduje się trzeci – nieznany – wariant butelki przeznaczonej przypuszczalnie do sprzedaży piwa. Nie ma jednak co do tego jasności, ponieważ sam Briegier producentem nie był a jedynie kupcem, który mógł nabywać hurtowe ilości napoju i przelewać je do swoich butelek. W księdze adresowej z 1940 r. Reinhold Brieger jest wymieniony jako kupiec zamieszkały w Środzie Śląskiej (Neumarkt) na obecnej ul. Tadeusza Kościuszki (Junkerstr. 58). Pod tym samym adresem wymieniony został również jego syn (?) Arno.

Butelka została wykonana z jasnego szkła tłoczonego w formie. Widoczny jest szew idący przez środek. U góry półkoliście: C. R. BRIEGER. Na dole: NEUMARKT i/SCHLES. Na dnie widoczna sygnatura (powtórzona omyłkowo): 1020 i wielobok o płaskiej podstawie. Zachował się również korek sygnowany w podobny sposób w partii centralnej ozdobiony krzyżem równoramiennym o zaokrąglonych końcach ramion. Trudno stwierdzić, kiedy butelka została wyprodukowana. Na podstawie cech stylistycznych można podejrzewać, że nastąpiło to w latach 1920-1935.

 

Brieger4

brieger3

Opublikowano Varia | Otagowano , , , | Dodaj komentarz

Jakie piwo pili dawni średzianie? – uzupełnienie (1915 rok)

Poniżej znajduje się zdjęcie grupy żołnierzy wykonane w obecnym Wrocławiu-Jerzmanowie (Hermannsdorf) w 1915 r. Fotografia została wysłana z Leśnicy (Deutsch-Lissa). Jeśli przyjrzymy się jej uważnie to dostrzeżemy, że uwiecznione osoby piją ciemne piwo przypuszczalnie pochodzące z browaru Oswalda Meissnera. Świadczy o tym charakterystyczna butelka z jasnego szkła, która była prezentowana przy okazji opisywania dziejów browarnictwa w szerzej pojętym powiecie średzkim. Humorystyczny charakter pozowanej sceny nie zapowiada narastającej tragedii kolejnych lat wielkiej wojny.

img8341img8361

Opublikowano Fotografie | Otagowano , , , | Dodaj komentarz

Nekrolog żołnierza – Piskorzowice (1945 rok)

O tradycji drukowanych nekrologów zawierających zdjęcie pisaliśmy już jakiś czas temu. Tym razem prezentujemy nekrolog żołnierza SS Sebastiana Wintergersta, który poległ w trakcie walk w Piskorzowicach (Peiskerwitz) trzeciego lutego 1945 r. Żołnierz pochodził z Raiggers w Bawarii, gdzie zajmował się serowarstwem. Podobnego rodzaju pamiątki dotyczące powiatu średzkiego zdarzają się niezwykle rzadko. Z powodu chaosu panującego w ostatnich miesiącach wojny do rodzin zabitych żołnierzy informacje dochodziły z opóźnieniem lub wcale, stąd o ile drukowano nekrologii to nie podawano nazwy miejscowości lub dokładnej daty śmierci. W tym przypadku znalazł się komplet informacji, więc do rodzinnego domu dotarł list z kondolencjami. Możemy jednak podejrzewać, że nekrolog został wydrukowany po zajęciu Bawarii przez wojska amerykańskie (więc może druk zlecono z opóźnieniem). Przemawia za tym zdjęcie portretowe, które  zostało poddane denazyfikacji – z patek kołnierzowych wymazano dystynkcje SS .

img844img845

Opublikowano Dokumenty, Fotografie | Otagowano , , | Dodaj komentarz

Sklep rowerowy Friedricha Klose w Leśnicy

Poniżej prezentujemy rowerową tabliczkę znamionową wyciętą z blachy miedzianej. Przedmiot został zamówiony i wykonany dla Friedricha Klose w Leśnicy – właściciela sklepu handlującego maszynami do szycia i rowerami  (Fahrrad & Nähmaschinen Handlung – Friedrich Klose – Dtsch. Lissa). Oczywiście rowery posiadające takie tabliczki nie były produkowane w samej Leśnicy, ale raczej montowane z zamawianych części. Podobnie postępował zakład Hochberga w Miękini. Rowery tam zakupione były zaopatrywane w sygnowane dzwonki, którego jeden egzemplarz prezentowaliśmy wcześniej.

Tabliczka o wyraźnych cechach secesyjnych nie nosi śladów używania. Prawdopodobnie nigdy nie została zamontowana. Wykonano ją techniką trawienia ok. 1900-1915 r.

Deutsch Lissa tabliczka_mniejsza

Tabliczka rowerowa ze sklepu Friedricha Klose. Wys. 7,9 cm, szer. 3,5 cm.

Opublikowano Varia | Otagowano , , | Dodaj komentarz

Medal dla średzkich weteranów (1871 rok)

Przypuszczalnie krótko po 1871 r. Stowarzyszenie Militarne w Środzie Śląskiej (Militairverein in Neumarkt/Schles.) było inicjatorem wybicia nieoficjalnego odznaczenia prezentowanego poniżej. Medal ten pojawia się niezwykle rzadko i przypuszczalnie był skierowany do wąskiej grupy odbiorów. Mogli nimi być członkowie stowarzyszenia, w większości weterani wojen z lat 1866 (wojna prusko-austriacka) i 1870/71 (wojna francusko-pruska). Odznaczenie może także odnosić się do daty koronacji Wilhelma I (1797-1888), który w 1871 r. został cesarzem. Na awersie znalazła się podobizna władcy i napis: WILHELM I KAISER VON DEUTSCHLAND 1871. Na rewersie w centrum umieszczono krzyż żelazny i dookolny napis: MILITAIR VEREIN IN NEUMARKT I. SCHLES. 1871. Jego średnica jest niewielka i wynosi zaledwie 2,6 cm. Pierwotnie medal był zaopatrzony w pierścień przechodzący przez zachowane ucho, który łączył go z wstążką o nieznanej barwie. W takiej formie noszono go wpiętego na piersi, lub w klapie marynarki z okazji wszelkich uroczystości jakie odbywały się w mieście i poza nim.

medal neumarkt

Medal wybity przez Stowarzyszenie Militarne w Środzie Śląskiej (Militairverein in Neumarkt) w 1871 r.

Opublikowano Varia | Otagowano , | 2 Komentarze